Ο Αγγλος οικονομολόγος W.S. Jevons (1835-1882), παρατήρησε ότι οι
ατμολέβητες (ατμομηχανές) κατανάλωναν ολοένα λιγότερο κάρβουνο λόγω των
τεχνικών τελειοποιήσεων, αλλά παρόλα αυτά η
συνολική κατανάλωση κάρβουνου συνέχιζε να αυξάνεται εξαιτίας της αύξησης του
αριθμού των λεβήτων!!
Το «παράδοξο του Jevons» σχετίζεται με
την τεχνολογική πρόοδο.
Παραδόξως, ο ρυθμός κατανάλωσης του
συγκεκριμένου πόρου αυξάνεται επειδή αυξάνεται η ζήτηση
του πόρου. Ως εκ τούτου, στο τέλος, παρατηρείται το φαινόμενο της αναπήδησης
(rebound effect) το οποίο δρα εντελώς αντίθετα στον αρχικό στόχο.
Αυτό το φαινόμενο έχει ένα ψυχολογικό
θεμέλιο.
Κάποιος που μειώνει την κατανάλωση ενέργειας,
χρησιμοποιώντας πχ. Λαμπες χαμηλής
τάσης, ικανοποιείται από την εξοικονόμηση που πετυχαίνει και προσφέρει στον εαυτό του, ως μπόνους, ένα ταξιδάκι σε έναν μακρινό προορισμό, που θα
αντιπροσωπεύει μια κατανάλωση ενέργειας πολύ υψηλότερη απ’ αυτήν που θα έχουμε
εξοικονομήσει!!
Όταν το φαινόμενο αναπήδησης ξεπερνά το
100% (δηλαδή διπλασιασμός της χρήσης ενός πόρου αντί για μείωσή του) τότε
λειτουργεί ως μπούμεραγκ (backfire effect).
Τωρα ας έρθουμε στο σήμερα!
Η τεχνολογία στις ανεμογεννήτριες και στα
ηλεκτρικά αυτοκίνητα βελτιώνεται διαρκώς ώστε να χρησιμοποιούνται όλο και
λιγότερες ποσότητες σπάνιων γαιών, καθώς η περίπτωση της εξολοκλήρου απεξάρτησης των τεχνολογιών από
τις σπάνιες γαίες δεν υφίσταται, αφού δεν υπάρχουν τεχνητά ή φυσικά αντικατάστατά
τους.
Θα περίμενε λοιπόν κανείς όσο βελτιώνεται
η τεχνολογία στη χρήση των σπάνιων γαιών, τόσο να μειώνεται η κατανάλωσή τους.
Όμως συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: όσο βελτιώνεται η τεχνολογία πχ. στα
ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τόσο αυξάνεται η ζήτηση τους.
Περισσότερο και από το 90% των ορυκτών
αυτών (σπάνιες γαιες) που συλλογικά ονομάζονται στη Χημεία Σπάνιες Γαίες
βρίσκονται στο έδαφος της Κίνας. Περισσότερο από το μισό προέρχεται από ένα
μόνον ορυχείο που βρίσκεται στην ονομαζόμενη Εσωτερική Μογγολία στο Bayan Obo .
Από τα 16 αυτά στοιχεία λοιπόν πρωταγωνιστικό ρόλο στη δημιουργία εξαρτημάτων
για νέα μηχανήματα παίζει το νεοδύμιο. Και ο πιο
γνωστός τομέας είναι οι μαγνήτες. Από τους σκληρούς δίσκους των υπολογιστών ως
τις ανεμογεννήτριες μαγνητικοι Τομογραφοι και τα υβριδικά αυτοκίνητα
χρησιμοποιούνται μαγνήτες με βασικό συστατικό το νεοδύμιο.
Τα μαγνητικά πεδία εντός της ανεμο γεννήτριας
που απαιτούνται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, παράγονται πλέον από
έναν μόνιμο μαγνήτη για την κατασκευή του οποίου απαιτείται Νεοδύμιο. Κάθε
ανεμογεννήτρια ισχύος 1MW απαιτεί περίπου 200 κιλά του σπάνιου αυτού μετάλλου
με το ποσό να αυξάνεται όσο μεγαλώνει η ισχύ της ανεμογεννήτριας. Το γενικό
κόστος κατασκευής και λειτουργίας της ανεμογεννήτριας μειώνεται όμως μέσω της
εξοικονόμησης υλικών και εργασιών συντήρησης, η ανεμογεννήτρια γίνεται με λίγα
λόγια πιο «οικοσυμβατή», και το περιθώριο κέρδους για τους κατασκευαστές
αυξάνεται.
Αλλά και αλλού χρησιμοποιούνατι σπάνιες
γαίες όπως: για την παραγωγή ευρύτατου
φάσματος προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, από τα κινητα σμάρτ, τους υπολογιστές
και τις επίπεδες οθόνες τηλεοράσεων, τις ανεμογεννήτριες, τους καταλύτες των αυτοκινήτων και τα διυλιστήρια,
τις μπαταρίες των ηλεκτροκίνητων αυτοκινήτων μέχρι τον αμυντικό εξοπλισμό, τους
δορυφόρους, τα λέιζερ, τις οπτικές ίνες και τους κινητήρες αεροσκαφών.
Τώρα πια τους βρίσκουμε σε αυτοματισμούς
κλεισίματος παραθύρων και θυρών, αντλίες καυσίμων.Επίσης γυαλί με νεοδύμιο
συναντούμε σε συσκευές Laser μεγάλης ισχύος.
Και σήμερα έχουμε έναν ακήρυκτο πόλεμο
όπου η Κίνα έχει γίνει ο βασικός παραγωγός τέτοιων μαγνητών και κρατάει στα
χέρια της όλο το εμπόριο.
Η κλιμάκωση της έντασης ανάμεσα στο
Πεκίνο και στην Ουάσιγκτον έχει ενσπείρει ανησυχία ότι η Κίνα θα εκμεταλλευθεί
τη κυρίαρχη θέση της στην παγκόσμια
αγορά σπάνιων γαιών για να εκβιάσει τις ΗΠΑ. Και αυτό γιατί το διάστημα
2014-2017 τουλάχιστον το 80% των σπάνιων γαιών που εισήγαγαν οι ΗΠΑ προήλθε από
την Κίνα. Η Κίνα αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 85% της παραγωγικής δυνατότητας
σπάνιων γαιών.
Να και ο εμπόρικος πόλεμος Κινας-Τραμπ.
